RÓŻNICE w postępowaniu nakazowym, upominawczym, uproszczonym. Podsumowanie

Rodzaj postęp.	Postępowanie nakazowe	Postępowanie upominawcze	Postępowanie uproszczone
Podstawa wydania nakazu zapłaty/ wyroku	Ściśle określone dokumenty o podwyższonym stopniu wiarygodności.	Brak szczególnych reguł dowodowych – roszczenie nie może być oczywiście bezzasadne.	Roszczenie wynikające z umowy.
Przedmiot postęp.	Roszczenie pieniężne, świadczenie rzeczy zamiennych.	Roszczenie pieniężne.	Roszczenie pieniężne do 10.000 zł, roszczenia o zapłatę czynszu najmu
Sąd właściwy	Sądy rejonowe i okręgowe	Sądy rejonowe i okręgowe	Sądy rejonowe
Tryb wydania	Wniosek zgłoszony w pozwie	Z urzędu sąd bada czy może wydań nakaz zapłaty, jeżeli nie zachodzą przesłanki negatywne do wydania nakazu.	Z urzędu, jeżeli powód dochodzi roszczenia z umowy < 10.000 zł lub roszczenia o zapłatę czynszu
Sposób rozstrzygnięcia przez sąd	1-sza faza: nakaz zapłaty 2-ga faza: wyrok - utrzymanie w mocy, uchylenie nakazu zapłaty	1-sza faza: nakaz zapłaty 2-ga faza: wyrok -uwzględnienie/oddalenie powództwa	Sąd może wydać nakaz zapłaty w postępowaniu nakazowym lub upominawczym // brak podstaw do wydania nakazu – wyrok
Środek zaskarżenia	Zarzuty, 14 dni od dnia doręczenia nakazu zapłaty, opłata od zarzutów.	Sprzeciw, 14 dni od daty doręczenia nakazu zapłaty, brak opłaty.	Zarzuty/sprzeciw lub apelacja (opłata jak przy pozwie)
Opłata sądowa	Czwarta część opłaty stosunkowej (1/4 z 5% wartości roszczenia). Pozwany wnosząc zarzuty opłaca pozostałe 3/4 części opłaty .	Pełna opłata stosunkowa. Uprawomocnienie się sprzeciwu – sąd zwraca powodowi 3/4 części uiszczonej opłaty sądowej.	Wartość przedmiotu sprawy (Wps) < 2000 zł – 30 zł Wps >2000 - 5000 zł - 100 zł Wps > 5000 - 7500 zł - 250 zł Wps  > 7500 - 10000 zł - 300 zł
Cechy szczególne postępowania	- konieczność wysokiego uprawdopodobnienia roszczenia w pozwie; - przerzucenie ciężaru kosztów sądowych na pozwanego; - szczególna moc nakazu zapłaty, który mimo wniesienia zarzutów nie traci mocy;	- nakaz może być wydany w zasadzie w każdej sprawie, jeżeli roszczenie powoda i załączone dokumenty nie budzą wątpliwości; - wniesienie sprzeciwu – postępowanie toczy się od nowa;	- drobne roszczenia z umów; - stałe opłaty sądowe od pozwu; - pisma sporządzane na urzędowych formularzach; - wyłączenie dowodu z opinii biegłego; - możliwość zrzeczenia się uzasadnienia wyroku i apelacji, wniosek o uzasadnienie ustnie do protokołu;
Moc rozstrzygnięcia sądu	Nakaz zapłaty stanowi tytuł zabezpieczenia, natychmiast wykonalny bez nadawania mu klauzuli wykonalności	Dopiero prawomocny nakaz zapłaty lub wyrok upoważnia do wszczęcia postępowania egzekucyjnego.	Dopiero prawomocny nakaz zapłaty lub wyrok upoważnia do wszczęcia postępowania egzekucyjnego. Nakaz z postępowania nakazowego ma moc tytułu wykonawczego.

Analizując trzy szczególne postępowania sądowe w procedurze cywilnej zdecydowanie najwięcej korzyści ma postępowanie nakazowe i wydany w nim nakaz zapłaty.  Po pierwsze jest on sam w sobie zabezpieczeniem natychmiast wykonalnym. Pozwany dowiaduje się o istnieniu nakazu później niż powód i znajduje się w znacznie gorszej sytuacji procesowej. Gdy pozwany podejmuje obronę, powód w tym czasie kieruje wniosek do Komornika sądowego w celu wszczęcia postępowania zabezpieczającego. Jednakże, aby sąd wydał nakaz zapłaty w postępowaniu nakazowym,  wierzytelność musi być bezsporna i udokumentowana zgodnie z przepisami.

Natomiast w postępowaniu upominawczym możemy załatwić wszystkie te sprawy o zapłatę, które nie mogły trafić do postępowania nakazowego. W wielu przypadkach pozwany uznając rację powoda nie wnosi sprzeciwu do sądu, wówczas bez konieczności przeprowadzenia rozprawy powód dysponuje prawomocnym rozstrzygnięciem upoważniającym go do wszczęcia i prowadzenia egzekucji. W postępowaniu uproszczonym uzyskać można orzeczenie w sprawie drobnej, nieskomplikowanej i udowodnionej istniejącą umową.

Możliwe jest połączenie postępowania upominawczego i uproszczonego. Zatem sąd może w sprawie roszczenia drobnego wydać nakaz zapłaty, od którego pozwany wnosi sprzeciw. Jeżeli nie doszło do połączenia tych dwóch trybów i sprawa jest rozpoznawana w postępowaniu uproszczonym, sąd rozstrzyga o żądaniu powoda wyrokiem. Nie ma także przeszkód, aby połączyć postępowanie nakazowe i upominawcze, gdy powód dochodzi roszczenia wynikającego z umowy, a dodatkowo zabezpieczonego uznaniem długu, podpisaną fakturą czy wekslem. W istocie wszystko sprowadza się do dowodów.